ఆరేళ్లు జైల్లో.. చివరకు నిర్దోషిగా విడుదల యూపీ ప్రభుత్వానికి సుప్రీంకోర్టు కీలక ఆదేశాలు

విచారణలో లోపాలు

కేసు పూర్తిగా పరోక్ష ఆధారాలపై ఆధారపడి ఉందని పేర్కొన్న సుప్రీంకోర్టు, 2023న విచారణను మూడు నెలల్లో పూర్తి చేయాలని సంబంధిత ట్రయల్ కోర్టును ఆదేశించింది. విచారణ ముగిసిన తర్వాత, నిందితుడిపై అభియోగాలను నిరూపించడంలో ప్రాసిక్యూషన్ విఫలమవడంతో ట్రయల్ కోర్టు అతడిని నిర్దోషిగా ప్రకటించింది. అనంతరం, కేసు విచారణలో జరిగిన లోపాలను పరిశీలించిన సుప్రీంకోర్టు తీవ్ర అసంతృప్తి వ్యక్తం చేసింది.

ఆధారాల్లో స్పష్టత లేదని కోర్టు

దర్యాప్తులో పోలీసులు సేకరించిన ఆధారాలు నేరాన్ని నిరూపించడానికి సరిపోలేదని సుప్రీంకోర్టు గుర్తించింది. నిందితుడి పేరు తొలుత ఎఫ్ఐఆర్లోనూ, ఫిర్యాదుదారుడి పోలీసు వాంగ్మూలంలోనూ లేదని పేర్కొంది. సీసీటీవీ దృశ్యాలు, మరో నిందితుడి ఒప్పుకోలు ఆధారంగా అతడిని కేసులో చేర్చినట్లు వివరించింది. అయితే, సీసీటీవీ దృశ్యాలు స్పష్టంగా లేవని, వాటి ఆధారంగా వ్యక్తులను గుర్తించడం కష్టమని కోర్టు పేర్కొంది. కాల్ డేటా రికార్డులు, సీసీటీవీ దృశ్యాలకు భారత సాక్ష్యాధార చట్టంలోని సెక్షన్ 65బీ ప్రకారం అవసరమైన ధ్రువీకరణ పత్రాలు కూడా సమర్పించలేదని గుర్తించింది.

డీఎన్ఏ పరీక్ష, మరణ కారణాలపై స్పష్టత లోపం

ఘటనా స్థలంలో లభించిన కాలిన ఎముకలు మృతుడివేనని నిర్ధారించేందుకు డీఎన్ఏ పరీక్ష నిర్వహించలేదని, మరణానికి కారణం నిర్ధారించడంలోనూ స్పష్టత లేదని కోర్టు పేర్కొంది. నిందితుడు నేరానికి పాల్పడ్డాడని నిరూపించే కీలక ఆధారాలు లేకపోయినా, అతడు ఆరేళ్ల పాటు జైలులో ఉండాల్సి వచ్చిందని ఆవేదన వ్యక్తం చేసింది. ఈ కేసులో దర్యాప్తు, ప్రాసిక్యూషన్ నిర్వహించిన తీరును సుప్రీంకోర్టు తప్పుబట్టింది.

కేవలం నేరాన్ని నిరూపించి శిక్ష పడేలా చేయడమే దర్యాప్తు సంస్థల లక్ష్యం కాకూడదని స్పష్టం చేసింది. బాధితులు, ఫిర్యాదుదారులతో పాటు నిందితుల హక్కులను కూడా కాపాడాల్సిన బాధ్యత దర్యాప్తు సంస్థలపై ఉందని పేర్కొంది. నేరం రుజువయ్యే వరకు ప్రతి నిందితుడిని నిర్దోషిగా పరిగణించాలనే న్యాయ సూత్రాన్ని గుర్తుచేసింది. ఊహాగానాలు, నిర్ధారణ కాని అంశాల ఆధారంగా ఒక వ్యక్తి స్వేచ్ఛను హరించడం న్యాయవ్యవస్థ స్ఫూర్తికి విరుద్ధమని అభిప్రాయపడింది. ఉత్తరప్రదేశ్ పోలీసు అధికారులకు సరైన దర్యాప్తు పద్ధతులపై శిక్షణ ఇవ్వాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి సూచించింది.

ఈ కేసులో ఇచ్చిన ఉత్తర్వుల ప్రతులను ఉత్తరప్రదేశ్ పోలీసు డైరెక్టర్ జనరల్, రాష్ట్ర హోంశాఖ కార్యదర్శికి పంపించాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. దర్యాప్తులో ఇలాంటి లోపాలు పునరావృతం కాకుండా తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని సూచించింది. జస్టిస్ జేబీ పార్దివాలా, జస్టిస్ కే. వినోద్ చంద్రన్లతో కూడిన ధర్మాసనం ఈ ఆదేశాలు జారీ చేసింది. ఈ తీర్పు, నేర దర్యాప్తులో నాణ్యత, సాక్ష్యాధారాల చట్టబద్ధత, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ పరిరక్షణ ఎంత ముఖ్యమో మరోసారి స్పష్టం చేసింది.

పోలీసుల నిర్లక్ష్యపూరిత దర్యాప్తు కారణంగా ఆరేళ్లు జైలు జీవితం గడిపిన అరుణ్ అలియాస్ దీపక్ అనే వ్యక్తికి రూ.6 లక్షల పరిహారం చెల్లించాలని ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. దర్యాప్తులో లోపాలు, ఆధారాల కొరతపై కోర్టు ఆగ్రహం వ్యక్తం చేసింది.

ఈ కేసులో పోలీసుల దర్యాప్తుపై సుప్రీంకోర్టు ఏమని వ్యాఖ్యానించింది?

పోలీసుల దర్యాప్తు నిర్లక్ష్యపూరితంగా ఉందని, ఆధారాలు సరిగా లేవని, నిందితుడి హక్కులను కాపాడటంలో విఫలమయ్యారని సుప్రీంకోర్టు వ్యాఖ్యానించింది.