మోసపూరిత భూసేకరణను సమర్థించలేం: సుప్రీంకోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు

భూసేకరణకు ముందు నుంచే ఒక ప్రైవేటు సంస్థతో ఒప్పందం చేసుకుని ప్రభుత్వ యంత్రాంగం ద్వారా భూములు సేకరించేందుకు ప్రయత్నించారని వారు వాదించారు. ఈ వ్యవహారంలో మోసం, కుమ్మక్కు, అధికార దుర్వినియోగం జరిగాయని పేర్కొంటూ న్యాయస్థానాన్ని ఆశ్రయించారు. తొలుత సింగిల్ జడ్జి భూసేకరణను రద్దు చేయగా, డివిజన్ బెంచ్ ఆ నిర్ణయాన్ని తిరగదోడింది. గతంలో ఇదే భూసేకరణపై తీర్పు వచ్చినందున మళ్లీ విచారణ జరపలేమని, పిటిషన్లు ఆలస్యంగా దాఖలయ్యాయని పేర్కొంది. ఈ నిర్ణయాన్ని భూయజమానులు సుప్రీంకోర్టులో సవాలు చేశారు.

మోసం బయటపడితే గత తీర్పును మళ్లీ పరిశీలించవచ్చా

సాధారణంగా, ఒక అంశంపై న్యాయస్థానం తుది తీర్పు ఇచ్చిన తర్వాత అదే వివాదాన్ని మళ్లీ విచారణకు తీసుకురాకూడదనే సూత్రాన్ని రెస్ జుడికాటా అంటారు. న్యాయవివాదాలకు ముగింపు ఉండేందుకు ఈ నిబంధన ఉపయోగపడుతుంది. అయితే, గతంలో న్యాయస్థానం ముందు కీలకమైన వాస్తవాలను ఉద్దేశపూర్వకంగా దాచిపెట్టి లేదా తప్పుదారి పట్టించి తీర్పు పొందినట్లు తేలితే, ఆ తీర్పుకు ఈ సూత్రం ఆధారంగా రక్షణ కల్పించలేమని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. తప్పుగా నిర్ణయం తీసుకోవడం ఒక అంశమైతే, కోర్టును తప్పుదారి పట్టించి నిర్ణయం వచ్చేలా చేయడం మరో అంశమని వివరించింది.

ప్రభుత్వ అనుమతి విషయంలోనూ కీలక స్పష్టత

సహకార సంఘం గృహ నిర్మాణ పథకం కోసం భూసేకరణ చేయాలంటే, కేవలం ఎంత భూమి కావాలనే ప్రతిపాదనకు ప్రభుత్వం ఆమోదం తెలపడం సరిపోదని ధర్మాసనం స్పష్టం చేసింది. భవిష్యత్తులో రూపొందించాలనుకుంటున్న పథకం గురించి సాధారణ వివరణ ఇవ్వడం కూడా సరిపోదని తెలిపింది. భూసేకరణకు ముందు సంబంధిత గృహ నిర్మాణ పథకం, స్థలాల విభజన, లేఅవుట్, రూపకల్పన వంటి వివరాలు ప్రభుత్వ పరిశీలనకు సమర్పించి, వాటికి అవసరమైన అనుమతి పొందాల్సి ఉంటుందని పేర్కొంది. ఈ కేసులో అలాంటి పూర్తి ప్రణాళికను ప్రభుత్వానికి సమర్పించినట్లు ఆధారాలు కనిపించలేదని ధర్మాసనం అభిప్రాయపడింది.

హైకోర్టు డివిజన్ బెంచ్ తీర్పును రద్దు చేసిన సుప్రీంకోర్టు, సింగిల్ జడ్జి గతంలో ఇచ్చిన ఉత్తర్వులను పునరుద్ధరించింది. భూసేకరణకు గురైన భూములను సంబంధిత యజమానులకు తిరిగి అప్పగించాలని ఆదేశించింది. గతంలో ప్రభుత్వ పరిహారం పొందిన భూయజమానులు భూములు తిరిగి పొందే సమయంలో ఆ పరిహార మొత్తాన్ని వడ్డీ లేకుండా తిరిగి చెల్లించాలని తెలిపింది. భూములను తిరిగి అప్పగించడం సాధ్యం కాని సందర్భాల్లో, పరిహారం తిరిగి చెల్లించలేని లేదా చెల్లించడానికి ఇష్టపడని యజమానుల భూములను వేలం వేయాలని ఆదేశించింది. ఆ వేలం ద్వారా వచ్చే మొత్తాన్ని బాధితులకు పరిహారం అందించేందుకు వినియోగించాలని పేర్కొంది. సంబంధిత సహకార సంఘానికి ఆ భూములపై ఎలాంటి హక్కు ఉండదని స్పష్టం చేసింది.

ఈ తీర్పు ద్వారా సుప్రీంకోర్టు రెండు అంశాలను స్పష్టం చేసింది. మొదటిది, భూసేకరణ వంటి ప్రభుత్వ చర్యలు చట్టబద్ధమైన విధానాలను అనుసరించి జరగాలి. రెండోది, గతంలో తీర్పు వెలువడిందనే కారణంతో మోసం లేదా అక్రమాలకు సంబంధించిన కీలక ఆధారాలను విస్మరించకూడదు. న్యాయవిచారణకు తుది నిర్ణయం అవసరమే అయినప్పటికీ, ఆ సూత్రాన్ని మోసానికి రక్షణగా ఉపయోగించలేమని సుప్రీంకోర్టు ఈ కేసులో స్పష్టం చేసింది. భూసేకరణలో ప్రభుత్వ అనుమతులు, పారదర్శకత, భూయజమానుల హక్కుల పరిరక్షణ ఎంత ముఖ్యమో ఈ తీర్పు మరోసారి తెలియజేసింది.