విదేశీ విడాకులు భారత్లో చెల్లవు.. బహుభార్యత్వం కేసు విచారణ కొనసాగాలి: సుప్రీంకోర్టు

ఈ కేసులో కీలక పరిణామం ఇంగ్లాండ్లో చోటుచేసుకుంది. ఆ వైద్యుడు సుమారు ఎనిమిదేళ్లపాటు అక్కడ నివసించి బ్రిటన్ పౌరసత్వం పొందారు. 2016లో ఇంగ్లాండ్లోని కేంబ్రిడ్జ్ కౌంటీ కోర్టులో విడాకుల కోసం దరఖాస్తు చేశారు. 2029లో వివాహ బంధం కోలుకోలేని విధంగా దెబ్బతిన్నదనే కారణంతో లండన్ కోర్టు విడాకులు మంజూరు చేసింది. 2014లో యూకేలోని నార్ఫోక్ ప్రాంతంలో మరో మహిళను రెండో వివాహం చేసుకున్నారు. అయితే భారతదేశంలో మొదటి వివాహం చట్టబద్ధంగా కొనసాగుతున్న నేపథ్యంలో ఈ రెండో వివాహంపై వివాదం మొదలైంది.

భర్త రెండో వివాహం చేసుకున్న విషయం తెలుసుకున్న మొదటి భార్య పల్నాడు జిల్లాలో పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేశారు. తనతో జరిగిన మొదటి వివాహం చట్టబద్ధంగా రద్దు కాకుండానే భర్త మరో మహిళను పెళ్లి చేసుకున్నారని ఆమె ఆరోపించారు. దీంతో వైద్యుడు, ఆయన తల్లిదండ్రులు, రెండో భార్యపై పోలీసులు కేసు నమోదు చేశారు. ఈ కేసులో ప్రధానంగా ఐపీసీ 494 (మొదటి వివాహం కొనసాగుతుండగా రెండో వివాహం చేసుకోవడం), ఐపీసీ 120బీ (నేరపూరిత కుట్ర), ఐపీసీ 34 (ఉమ్మడి ఉద్దేశంతో చేసిన నేరానికి బాధ్యత) సెక్షన్ల కింద పోలీసులు కేసు నమోదు చేశారు. స్థానిక న్యాయస్థానం ఈ కేసులో నిందితులపై విచారణ కొనసాగించాలని ఆదేశించింది.

తమపై నమోదైన క్రిమినల్ కేసును రద్దు చేయాలని కోరుతూ వైద్యుడు, ఇతర నిందితులు ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టును ఆశ్రయించారు. అయితే 2008న హైకోర్టు వారి పిటిషన్లను తిరస్కరించింది. దీంతో వారు సుప్రీంకోర్టులో వేర్వేరుగా అప్పీళ్లు దాఖలు చేశారు.

సుప్రీంకోర్టు కీలక తీర్పు

ఈ కేసును విచారించిన సుప్రీంకోర్టు ద్విసభ్య ధర్మాసనం కీలకమైన న్యాయపరమైన అంశాలను స్పష్టం చేసింది. జస్టిస్ ప్రశాంత్ కుమార్ మిశ్రా, జస్టిస్ శ్రీ చంద్రశేఖర్లతో కూడిన ధర్మాసనం ప్రధానంగా ఈ విషయాలను పేర్కొంది. భారతదేశంలో హిందూ వివాహ చట్టం ప్రకారం జరిగిన వివాహానికి, ఆ చట్టంలో గుర్తించని కారణంతో విదేశీ కోర్టు విడాకులు మంజూరు చేస్తే వాటిని భారత్లో స్వయంచాలకంగా చెల్లుబాటైనవిగా పరిగణించలేమని స్పష్టం చేసింది. వివాహ బంధం కోలుకోలేనంతగా దెబ్బతిన్నదనే కారణం హిందూ వివాహ చట్టంలో సాధారణ విడాకుల కారణంగా గుర్తించబడలేదని పేర్కొంది. అలాంటి కారణంతో విదేశీ కోర్టు ఇచ్చిన విడాకుల తీర్పు భారతీయ చట్టాల ప్రకారం గుర్తింపు పొందాలంటే చట్టపరమైన ప్రమాణాలను పాటించాల్సి ఉంటుందని తెలిపింది. బ్రిటన్ పౌరసత్వం పొందినంత మాత్రాన భారతదేశంలో జరిగిన మొదటి వివాహానికి సంబంధించిన చట్టపరమైన బాధ్యతల నుంచి తప్పించుకోలేరని ధర్మాసనం స్పష్టం చేసింది. విదేశీ విడాకుల డిక్రీని రక్షణగా చూపించి క్రిమినల్ కేసును రద్దు చేయించుకోలేరని పేర్కొంది. వైద్యుడిపై పల్నాడు జిల్లాలో నమోదైన కేసు విచారణ కొనసాగాలని ఆదేశించింది.

వైద్యుడి తల్లిదండ్రులు, రెండో భార్యకు ఊరట

ఈ కేసులో సుప్రీంకోర్టు అందరికీ ఒకే విధమైన తీర్పు ఇవ్వలేదు. ఒక్కొక్కరి పాత్ర, వారిపై ఉన్న ఆధారాలను విడివిడిగా పరిశీలించింది. రెండో వివాహం జరిపించేందుకు వైద్యుడి తల్లిదండ్రులు కుట్ర చేశారనడానికి ప్రత్యక్ష ఆధారాలు లేవని ధర్మాసనం గుర్తించింది. అందువల్ల వారిపై నమోదైన కేసును కొట్టివేసింది. వైద్యుడికి అప్పటికే మొదటి వివాహం ఉందనే విషయం రెండో భార్యకు ముందుగానే తెలుసని నిరూపించే తగిన ఆధారాలు లేవని పేర్కొంది. కేవలం రెండో వివాహం చేసుకున్న వ్యక్తితో పెళ్లి చేసుకున్నంత మాత్రాన ఆమెపై క్రిమినల్ బాధ్యత మోపలేమని స్పష్టం చేసింది. ఆమెపై నమోదైన కేసును కూడా రద్దు చేసింది. మొదటి వివాహం చట్టబద్ధంగా కొనసాగుతున్న విషయం, విదేశీ విడాకుల చెల్లుబాటు, రెండో వివాహం వంటి అంశాల నేపథ్యంలో వైద్యుడిపై క్రిమినల్ కేసు విచారణ కొనసాగాలని ఆదేశించింది.

ముఖ్యమైన చట్టాలు

ఈ కేసులో సుప్రీంకోర్టు కొన్ని కీలకమైన చట్టపరమైన అంశాలను వివరించింది. సివిల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ సెక్షన్ 13, 14 ప్రకారం విదేశీ న్యాయస్థానాలు ఇచ్చిన తీర్పులను భారతదేశంలో గుర్తించడానికి ఈ నిబంధనలు కీలకం. విదేశీ కోర్టుకు సరైన అధికార పరిధి లేకపోవడం, కేసును మెరిట్స్పై విచారించకపోవడం, భారతీయ చట్టానికి విరుద్ధమైన తీర్పు ఇవ్వడం వంటి పరిస్థితుల్లో విదేశీ తీర్పుకు భారత్లో గుర్తింపు లభించకపోవచ్చు. హిందూ వివాహ చట్టం, 1955 ప్రకారం వివాహం జరిగినప్పుడు విడాకులు కూడా చట్టం నిర్దేశించిన కారణాలు, విధానాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి. ఐపీసీ సెక్షన్ 494 ప్రకారం మొదటి వివాహం చట్టబద్ధంగా కొనసాగుతుండగా రెండో వివాహం చేసుకోవడం బహుభార్యత్వ నేరం కిందకు రావచ్చు. ఈ కేసులో నేరం నిరూపితమైందని సుప్రీంకోర్టు తేల్చలేదు. విచారణ కొనసాగాలని మాత్రమే ఆదేశించింది.

ఈ కేసులో సుప్రీంకోర్టు గతంలో ఇచ్చిన వై. నరసింహారావు వర్సెస్ వై. వెంకటలక్ష్మి తీర్పును ప్రస్తావించింది. విదేశీ కోర్టులు ఇచ్చే విడాకుల తీర్పులను భారతదేశంలో గుర్తించడానికి కొన్ని నిర్దిష్ట న్యాయపరమైన ప్రమాణాలు పాటించాల్సి ఉంటుందని ఆ తీర్పులో వివరించారు. భారతీయ చట్టం ప్రకారం జరిగిన వివాహాన్ని విదేశీ కోర్టులో అక్కడి చట్టాల ప్రకారం విడాకులు తీసుకున్నంత మాత్రాన భారతదేశంలో రద్దయినట్లుగా పరిగణించలేమనే న్యాయసూత్రాన్ని ఈ కేసు మరోసారి బలపరిచింది.

ఈ తీర్పు విదేశాల్లో నివసిస్తున్న భారతీయులకు, ముఖ్యంగా విదేశీ పౌరసత్వం పొందిన వ్యక్తులకు కీలకమైన సందేశాన్ని ఇస్తుంది. విదేశాల్లో నివసిస్తున్నప్పటికీ భారతదేశంలో జరిగిన వివాహానికి సంబంధించిన చట్టపరమైన బాధ్యతలను విస్మరించలేరు. విదేశీ కోర్టులో విడాకులు పొందితే అవి భారత్లో కూడా చెల్లుతాయని భావించకూడదు. రెండో వివాహానికి ముందు మొదటి వివాహం చట్టబద్ధంగా ముగిసిందని నిర్ధారించుకోవాలి. పిల్లల సంరక్షణ, ఆస్తులు, విడాకులు వంటి కుటుంబ వివాదాల్లో వర్తించే దేశాల చట్టాలను పరిశీలించాలి. విదేశీ పౌరసత్వం పొందడం మాత్రమే భారతీయ చట్టాల నుంచి రక్షణ కల్పించదు.

సుప్రీంకోర్టు నిర్ణయం ప్రకారం, ఏపీ ఎన్నారై వైద్యుడిపై క్రిమినల్ కేసు విచారణ కొనసాగుతుంది. వైద్యుడి తల్లిదండ్రులు, రెండో భార్యపై నమోదైన కేసులను కొట్టివేశారు. విదేశీ విడాకుల తీర్పుకు భారతీయ చట్టాల ప్రకారం స్వయంచాలక గుర్తింపు లేదని, పల్నాడు కోర్టు విచారణ కొనసాగాలని ఆదేశించింది. ఈ తీర్పుతో వైద్యుడు దోషిగా నిర్ధారణ కాలేదు, ఆయనపై నమోదైన కేసు విచారణను కొనసాగించాలని మాత్రమే సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. విచారణలో సాక్ష్యాధారాల ఆధారంగా నేరం నిరూపించాల్సి ఉంటుంది.

భారతదేశంలో హిందూ వివాహ చట్టం ప్రకారం జరిగిన వివాహానికి, ఆ చట్టంలో గుర్తించని కారణంతో విదేశీ కోర్టు విడాకులు మంజూరు చేస్తే వాటిని భారత్లో స్వయంచాలకంగా చెల్లుబాటైనవిగా పరిగణించలేమని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. బ్రిటన్ పౌరసత్వం పొందినంత మాత్రాన భారతదేశంలో జరిగిన మొదటి వివాహానికి సంబంధించిన చట్టపరమైన బాధ్యతల నుంచి తప్పించుకోలేరని, వైద్యుడిపై పల్నాడు జిల్లాలో నమోదైన బహుభార్యత్వం కేసు విచారణ కొనసాగాలని ఆదేశించింది.

బహుభార్యత్వం కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఏం చెప్పింది?

వైద్యుడిపై పల్నాడు జిల్లాలో నమోదైన బహుభార్యత్వం కేసు విచారణ కొనసాగాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. విదేశీ విడాకుల డిక్రీని రక్షణగా చూపించి క్రిమినల్ కేసును రద్దు చేయించుకోలేరని తెలిపింది.

విదేశీ పౌరసత్వం తీసుకుంటే భారతీయ చట్టాల నుంచి తప్పించుకోవచ్చా?

బ్రిటన్‌ పౌరసత్వం పొందినంత మాత్రాన భారతదేశంలో జరిగిన మొదటి వివాహానికి సంబంధించిన చట్టపరమైన బాధ్యతల నుంచి తప్పించుకోలేరని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.